De fysiologie achter creativiteit

Onder de oppervlakte is creativiteit in de eerste plaats fysiologie. Je zenuwstelsel, je stressrespons en zelfs je spierspanning bepalen of je in staat bent ideeën te spuien – of dat je vast loopt.

In deze blog ontdek je:

• Waarom creativiteit alleen mogelijk is in een veilige staat van je zenuwstelsel
• Hoe de ‘Ja maar’ en de andere beperkende gedachten of uitspraken gekoppeld zijn aan de fight/flight-reactie
• Hoe neurovasculaire kennis helpt om creatieve blokkades te doorbreken

Creativiteit begint in je zenuwstelsel

Om creatief te kunnen denken, heb je je prefrontale cortex nodig – het deel van je brein dat verantwoordelijk is voor verbeeldingskracht, probleemoplossend denken, innovatief denken, reflecteren, etcetera.

De uitdaging is: zodra je brein gevaar detecteert – fysiek of sociaal – wordt de prefrontale cortex minder actief en neemt de fight/flight-reactie het over. Je amygdala, hersenstam, hypothalamus en ook grote spiergroepen in je lichaam worden daarbij geactiveerd. Je schakelt eigenlijk over op bescherming. Dit gaat overigens sneller dan je bewuste denken. Gevolg: ‘overleving’ krijgt prioriteit boven je vermogen tot creatief en oplossingsgericht denken.

Je brein kiest dan niet voor “Wat is er mogelijk?”, maar voor: “Hoe kom ik hier veilig uit?”

De ‘Ja maar’ als micro-fight/flight reactie

De ‘Ja maar’ lijkt onschuldig. Fysiologisch is het vaak een subtiele stressreactie. Wanneer iemand een idee inbrengt, kan het brein dit onbewust ervaren als risico, mogelijk falen, status verlies, of afwijzing. En dan schakelt het systeem razendsnel naar bescherming. De ‘Ja maar’ kan je daarmee zien als:

• Een cognitieve verdediging
• Een sociale beschermingsreactie
• Een mini fight/flight-activatie

De meest bekende triggers vind je achterop onze Rode Kaart:

• Direct oordelen
• Afzwakken van ideeën
• Controle willen houden
• Over-analyseren

Dat heeft niet zozeer te maken met je denkstijl of karakter, het zijn eerder zenuwstelselreacties.

Kortom: Zolang het zenuwstelsel veiligheid ervaart, kan het brein innovatief denken, verbanden leggen, experimenteren. Zodra je fysieke of sociale dreiging voelt, schakelt het systeem over op bescherming. 

Drie tips om je creatieve blokkade te verhelpen

1. Neurovasculaire punten 

Wel eens gehoord van neurovasculaire punten? Dat zijn reflexpunten op het hoofd die invloed hebben op doorbloeding van specifieke hersengebieden.

Bij stress verschuift de activiteit in het brein: er gaat relatief minder naar de voorhersenen en meer naar gebieden die gericht zijn op overleven. Denk aan o.a. de hersenstam, het limbisch systeem (inclusief amygdala) en de grote spiergroepen.

Door een lichte aanraking op het voorhoofd (boven de wenkbrauwen) kan de stressreactie afnemen, doordat de doorbloeding van de prefrontale cortex toeneemt. Wat je concreet kunt doen:

• Plaats heel licht een hand op het voorhoofd voor 30 tot 60 seconden. Diep ademen! Het brein krijgt door het stimuleren van deze punten op andere plekken bloedtoevoer. Niet te hard drukken dus, want dan knel je die bloedvaten weer af.
• Stel jezelf vooral veel wat-vragen en hoe-vragen.

Je helpt je brein dus letterlijk van overlevingsstand naar creatief en oplossingsgericht denken. 

2. Oordelen uitstellen: van “ja, maar…” naar ‘ja EN’

We hebben allemaal last van een oordeel. Het is je vergeven dat je wel eens ‘Ja, maar…!’ roept, want het is heel menselijk. Toch kun je jezelf trainen in het uitstellen van oordelen. Begin je zin of je gedachte met ‘Ja, EN’ en vaar vooral verder op een idee, in plaats van het weg te schuiven.

Download hier de Rode Kaart

3. Niet meteen met het mes de pijn in bij een overleg

Wil je meer creativiteit, openheid en veiligheid in een team? Dan is het beter niet beginnen met de moeilijkste vraag, of vanaf de start te zagen in de vraagstukken waar de pijn vooral zit. Bij Start2Create beginnen we sessies dan ook altijd met plezier, een lach, verbinding. 

In de opbouw van een sessie gaan we altijd uit van eerst verbinden, dan het doel.

• Een leuke start van +/- 10 minuten met de Wie-Ben-Jij?-kaarten. Totaal andere gesprekken en een lach gegarandeerd;
• Beginnen met een gezamenlijke vraag waar energie in zit. En dus ook leuk geformuleerd. In 20-30 minuten heb je de eerste reeks aan verrassende, praktische uitkomsten.
• Door de werkvormen en door ook in subgroepjes te werken hoef je elkaar niet te overtuigen (wat het stressbrein weer triggert), maar bedenk je het echt met elkaar. Dus de een vs. de ander wordt ‘wij’.

Als je er nog niet bekend mee bent lijkt dit misschien een omweg. Toch heb je aan het einde van de sessie heb je meer opbrengst en zijn mensen actiegerichter. 

En die glimlach, die blijft er de hele sessie.