De ‘Ja, maar…’ als afwijzing
Je kent het vast wel: dat ongemakkelijke gevoel wanneer een idee dat je inbrengt in een teamoverleg direct wordt afgekapt. Of die subtiele blik van een collega die aangeeft dat jouw manier van denken “anders” is.
Vaak wordt een reactie geïntroduceerd met ‘Ja, maar…’. Degene die de ‘Ja, maar…’ aanhoort ervaart het alsof een inbreng van tafel wordt geveegd. De deur klapt dicht. Je idee (of zelfs jijzelf) wordt… afgewezen.
Sociale afwijzing – of dat nu expliciet of subtiel is – heeft een diepgaande invloed op het brein. En het interessante is: ons brein verwerkt sociale afwijzing op een vergelijkbare manier als fysieke pijn.
In teams kan sociale afwijzing subtiel plaatsvinden. Denk aan:
- Ideeën die structureel worden genegeerd of afgekapt;
- Andersdenkenden die worden weggezet als ‘lastig’;
- Een teamcultuur waarin bepaalde communicatiestijlen domineren.
Maar denk ook aan beledigen, pesten, of uitsluiten.
Sociale afwijzing en het brein: een pijnlijke ervaring
Wanneer iemand zich buitengesloten voelt, kan de amygdala (ons emotionele alarmsysteem) in actie komen. Dit activeert een fight, flight of freeze-reactie, wat kan resulteren in weerstand, frustratie of juist terugtrekking. Dit is funest voor samenwerking en innovatie.
Onderzoek laat zien dat sociale afwijzing de dorsale anterieure cingulate cortex (dACC) en de anterior insula activeert – dezelfde gebieden die betrokken zijn bij fysieke pijn. Dat verklaart waarom afwijzing niet alleen vervelend voelt, maar soms echt ‘pijnlijk’ kan zijn.
Dit effect is diepgeworteld in onze evolutie: als sociale wezens was uitsluiting in de oertijd een serieuze bedreiging voor overleving.
Elkaars denkstijlen meer benutten
In teams waar je bewust bent van elkaars uiteenlopende denkstijlen, kan je afwijzing in communicatie voorkomen. In plaats van de ander als ‘tegenstander’ te zien, helpt het te snappen waar bepaalde vragen of reacties vandaan komen. De analisten stellen veel praktische vragen, de verbinders gaan goed op een positieve sfeer en de actie-gerichte types willen handelen. Aannames liggen op de loer en intenties worden echter niet altijd begrepen, met afwijzing als mogelijk gevolg. Ook onbedoeld.
Dit vraagt om een teamcultuur waarin:
- Psychologische veiligheid wordt geborgd, zodat teamleden zich vrij voelen om ideeën in te brengen.
- Bewust wordt omgegaan met weerstand, door te achterhalen welke onbewuste pijn of angst eronder ligt.
- Diverse denkstijlen worden erkend en gewaardeerd, in plaats van direct te worden afgewezen.
Ontdek jouw denkstijl(en)
Gesprekstechniek 1:
Bouw de ‘Ja, maar’ om naar ‘Ja, EN’
Met een ‘Ja, maar…’ of ‘Dat gaat toch niet lukken!’ gaat er een deur dicht in een overleg of gesprek. Bewust, of onbewust, wordt wat een ander zegt van tafel geveegd. Weet je je antwoord of je zin te starten met ‘Ja, EN…’, dan zet je al een heel sterke gesprekstechniek in.
De reactie die begint met ‘Ja, en…’ opent een gesprek en het breekt de weg open naar een nieuw idee of een andere oplossing.
Met Start2Create zetten we het in tijdens de sessies. Wat we zien is dat mensen veel sneller met elkaar tot een concept komen, juist ook met oog voor elkaars uitdagingen. Het brein komt in een scherpere luister-stand en je anticipeert beter op wat de ander zegt.
Gesprekstechniek 2:
Stel open vragen om de ‘Ja, EN…’ gesprekstechniek te vervolgen. Stel een wat- of een hoe-vraag.
Een hoe-vraag breekt een overleg open naar denken in nieuwe kansen. Een wat-vraag helpt ook iedereen nog eens goed een concept te overdenken en verder te concretiseren. Let op dat er in je vraag niet een verkapte oplossing of sturend advies zit!
Dit is een ideale gesprekstechniek, juist als je géén kansen ziet in een idee of standpunt. Het zorgt ervoor dat de ander zichzelf niet direct afgewezen voelt. Met open vragen laat je iemand nadenken over het standpunt of een idee. Zo blijf je zelf positief bijdragen aan de dynamiek en stimuleer je het oplossend denkvermogen.
Train jouw denkstijl(en) en creativiteit
In onze opleidingen en trainingen ontwikkel je je creatief denkvermogen, vergroot je je kennis van het brein en ontdek je hoe je dit op een praktische manier kunt benutten in communicatie en leiderschap.
Niet zitten en luisteren. Nee! Vooral veel interactie, het zelf ervaren en doen. De 40+ tools vind je terug in:
- 3-daagse Creatief denken Facilitator – zelf de tools inzetten in je organisatie, en in verschillende groepssamenstellingen. Anders vergaderen, brainstormen en enkele strategische tools.
- 3-daagse Effectief leiderschap – persoonlijke ontwikkeling, creatief denkvermogen trainen, communicatie vaardigheden en tools voor teamontwikkeling.
- 3-daagse Strategie en Jaarplan maken – voor de strategen en beleidsmakers, ondernemers en facilitators die verrassende en effectieve werkvormen zoeken om (gezamenlijk) plannen te maken.
Mogelijk op open inschrijving en incompany.
Start2Create is ISO9001 gecertificeerd, CRKBO geregistreerd en beschikt over het NRTO keurmerk.
Startgesprek?
Plan ‘m in.
Speelde als golfster op de Europese Tour. Studeerde af in organisatiesociologie. Maakte al vroeg kennis met ondernemen en het trainersvak. Fetish voor verbale en non-verbale communicatie.
Sportjournalist van huis uit, met een bak aan ervaring als presentator op radio en televisie. Etienne is een echte ondernemer. Maakt ook zo’n 400 podcasts per jaar.
