Liever een elektrische schok!?
“Nou hebben ze zo veel ideeën bedacht! Heel concreet allemaal. Maar na twee weken is er nog niks mee gedaan. Niemand start ergens mee.”
We horen het geregeld. En ook geregeld horen we dat er wèl wat met bedachte concepten gedaan is. Sterker nog, dan stroomt de mailbox vol met voorbeelden en foto’s. Waar zit het ‘m dan toch in, dat deelnemers in een organisatie na een sessie als een raket gaan en in een andere organisatie niet?
Een toekomst of een idee zelf kunnen vormgeven geeft vrijheid, maar ook onrust en onzekerheid. Uit onderzoek blijkt dat ons brein slecht tegen onzekerheid kan. Het veroorzaakt een vorm van spanning die zó ongemakkelijk is, dat mensen zelfs comfortabeler zijn bij het idee een elektrische schok te krijgen, dan in het ongewisse blijven (Gaub & Yu, 2025).
We zijn dus gemaakt om zekerheid te zoeken. We willen weten waar we aan toe zijn, wat er gaat gebeuren, bij wie we kunnen aankloppen, wie de leiding heeft.
Onderzoekers Florence Gaub en Liya Yu (2025) laten met ‘Nothing’s Certain’ zien hoe diep dat in ons brein verankerd zit. Zij onderzochten de verschillen tussen mensen met een meer conservatieve en een meer liberale manier van denken.
Het conservatieve vs. het liberale brein
In een dictatuur is zekerheid eenvoudig: iemand anders bepaalt de toekomst. Dat is voorspelbaar, of je het er nu wel of niet mee eens bent.
In een liberale democratie ligt dat anders. Daar moeten we onze toekomst zelf vormgeven. Dat geeft vrijheid, maar ook onrust. Uit het onderzoek van Gaub & Yu blijkt:
- Mensen met een conservatieve voorkeur hebben een iets grotere amygdala – het deel dat bedreiging signaleert. Zij reageren sterker op risico’s en zoeken eerder naar houvast en structuur.
- Mensen met een liberale voorkeur hebben meer grijze massa in de anterior cingulate cortex – het gebied dat ambiguïteit verwerkt. Zij kunnen beter omgaan met onzekerheid en conflict.
Zolang de omstandigheden stabiel zijn, kunnen beide typen goed functioneren. Iedereen heeft immers het vermogen om zich mentaal een toekomst voor te stellen en keuzes te maken.
Alleen… zodra de omgeving snel verandert, voelen sommigen zich eerder uit balans dan anderen.
Vrijheid in denken kun je oefenen
De onderzoekers adviseren: We kunnen leren omgaan met onzekerheid, maar daarvoor moeten we wel helder en eerlijk communiceren: die vrijheid vraagt oefening.
Als deelnemers in onze sessies samen nieuwe ideeën bedenken, voelen ze vaak enthousiasme en energie. Maar de ene keer gaan ze er wel mee aan de slag, in andere gevallen stokt het. Dat is dus niet omdat de ideeën ‘slecht’ zijn, maar omdat hun brein zoekt naar zekerheid.
“Wat nu? Wie neemt het voortouw? Mag dit wel?”
Met Start2Create stimuleren we de creativiteit. Denken in nieuwe kansen en mogelijkheden. Je denkt dus veel vrijer. Om de houvast niet te verliezen heb je nodig:
- organisatiedoelen;
- leiderschap;
- duidelijkheid.
Conclusie: Zonder richting of houvast vervaagt het momentum.
Wanneer je afwacht-gedrag kunt verwachten
Biologisch gezien reageren mensen verschillend op onzekerheid. Sommige mensen gaan goed op vrijheid en verandering; anderen zoeken juist structuur en duidelijkheid.
Over het algemeen geldt: het brein houdt niet van open eindes. Wanneer mensen niet weten waar ze naartoe werken, ontstaat spanning en afwacht-gedrag. Focus verdwijnt focus en daarmee ook de actie-bereidheid.
- Mensen weten niet wat belangrijk is.
- Initiatieven verdwijnen in de drukte van de dag.
- De energie uit sessies verdampt omdat er geen kader is waarbinnen actie zinvol voelt.
Aan de andere kant kan te veel controle juist weer verlammen.
- Leiders die vooral sturen op veiligheid of foutloosheid, maken dat mensen geen risico durven nemen.
- Teams zoeken dan vooral bevestiging in plaats van beweging.
Wat moet je dan wel doen? Lees het hieronder.
Hoe zorg je dat de best bedachte ideeën tot actie omgezet worden?
- Formuleer als leidinggevende een helder doel. Dat werkt als neurologisch anker.
- Benoem niet alleen wat er moet gebeuren, maar ook waarom — hoe concreter je dit kunt formuleren, hoe meer je onzekerheid kunt verlagen. Blijf weg van containerbegrippen.
- Combineer ruimte (voor experiment) met houvast (heldere kaders). Waarbinnen mag worden geëxperimenteerd? Maak afspraken over tijd en middelen.
- Communiceer voortgang en vier successen. Een beeld van voortgang is ook een vorm van zekerheid.
En, bij successen vieren komen ook weer een hoop dopamine en andere stofjes vrij in een brein. Dat is weer voer voor een andere blog.
Conclusie: geef duidelijke richting én veilige ruimte.
Contact
Heb je vragen of zoek je begeleiding of een training? Laat het ons weten!
Speelde als golfster op de Europese Tour. Studeerde af in organisatiesociologie. Maakte al vroeg kennis met ondernemen en het trainersvak. Fetish voor verbale en non-verbale communicatie.
Sportjournalist van huis uit, met een bak aan ervaring als presentator op radio en televisie. Etienne is een echte ondernemer. Maakt ook zo’n 400 podcasts per jaar.
