De fysiologie achter creativiteit
Lees hier over de fysiologie achter creativiteit. Ontdek over de rol van het brein, wat creativiteit stagneert en wat het bevordert.
De fysiologie achter creativiteit
Onder de oppervlakte is creativiteit in de eerste plaats fysiologie. Je zenuwstelsel, je stressrespons en zelfs je spierspanning bepalen of je in staat bent ideeën te spuien – of dat je vast loopt.
Creativiteit en je brein
Creativiteit in de eerste plaats fysiologie. Je zenuwstelsel – je stressrespons en zelfs je spierspanning – bepalen of je in staat bent ideeën te spuien, of dat je vast loopt. Het goede nieuws: je kunt je creatieve denkruimte beïnvloeden.
Om creatief te kunnen denken, zet je je prefrontale cortex in. Dat is het deel van je brein dat verantwoordelijk is voor verbeeldingskracht, probleemoplossend denken, innovatief denken, reflecteren, etcetera.
De uitdaging is: zodra je brein gevaar detecteert – fysiek of sociaal – wordt de prefrontale cortex minder actief en neemt de fight/flight-reactie het over. Je amygdala, hersenstam, hypothalamus en ook grote spiergroepen in je lichaam worden daarbij geactiveerd. Je schakelt eigenlijk over op zelfbescherming. Dit gaat overigens sneller dan je bewuste denken. Gevolg: ‘overleving’ krijgt prioriteit boven je vermogen tot creatief en oplossingsgericht denken.
Je brein kiest dan niet voor “Wat is er mogelijk?”, maar voor: “Hoe kom ik hier veilig uit?”
De ‘Ja, maar…’ als fight/flight reactie
De ‘Ja maar’ lijkt onschuldig. Fysiologisch geeft deze uitspraak echter een subtiele stressreactie. Wanneer iemand een idee inbrengt, geeft de ‘Ja, maar…’ reactie van een ander mogelijk het gevoel van falen, status verlies of afwijzing. En daarmee het nemen van een risico. Dit kan bewust, maar ook onbewust plaatsvinden.
De ‘Ja maar’ kan je daarmee zien als:
- een cognitieve verdediging;
- een sociale beschermingsreactie;
- een mini fight/flight-activatie.
De meest van deze soort bekende triggers vind je achterop onze Rode Kaart: daarop vind je de bekende oordelen en veelgehoorde uitspraken in een overleg, of zelfs de keukentafel thuis. Het komt daarbij vaak neer op:
- afzwakken van ideeën;
- controle willen houden;
- over-analyseren;
- of een fixed mindset.
Dat heeft niet zozeer te maken met je denkstijl of je karakter; het zijn eerder zenuwstelselreacties.
Zolang het zenuwstelsel veiligheid ervaart, kan het brein innovatief denken, verbanden leggen, experimenteren. Zodra je fysieke of sociale dreiging voelt, schakelt het systeem over op bescherming.
Drie tips om je creatieve blokkade te verhelpen
1. Oordelen uitstellen: van ‘Ja, maar…’ naar ‘ja EN’
We hebben allemaal last van een oordeel. Het is je vergeven dat je wel eens ‘Ja, maar…!’ roept, want het is heel menselijk. Gelukkig kun je jezelf trainen in het uitstellen van oordelen. Begin je zin of je gedachte met ‘Ja, EN’ en vaar vooral verder op een idee, in plaats van het weg te schuiven.
Het mooiste is als je in elk overleg met elkaar kunt afspreken de ‘Ja, maar…’ om te buigen naar een zin of vraag die begint met ‘Ja, EN…’
‘Ja, EN wat zou er nog meer kunnen?
‘Ja, EN wat kunnen we hier uit halen?
‘Ja, EN hoe zouden we dit kunnen doen?‘
2. Ga niet meteen met het mes de pijn in
Wil je meer creativiteit, openheid en veiligheid in een team? Dan is het beter om in een overleg of training niet te beginnen met de moeilijkste vraag, of direct te zagen in de vraagstukken waar de grootste pijn zit. Hiermee activeer je het limbisch brein. Dit gaat ten koste van de vrije denkruimte en openheid in een groep. De vraag is dan of aan alles gedacht wordt en of alles gezegd wordt.
Je kunt ervan uit gaan dat we al heel goed kunnen nadenken en praten over uitdagingen en moeilijkheden. Vaak gaat meer dan 95% van de tijd daar naartoe. Door in overleggen bewust te richten op de andere 5%:
- kom je met elkaar vaak al tot nieuwe inzichten;
- meer onderling begrip van elkaars uitdagingen, meteen gekoppeld aan nieuwe aanvliegroutes;
- wordt je overleg actie-gerichter.
Bij Start2Create zetten we in sessies en trainingen dan ook altijd in op een lach en verbinding.
- Een andere start van +/- 10 minuten met de Wie-Ben-Jij?-kaarten. Totaal andere gesprekken en een lach gegarandeerd;
- Beginnen met een gezamenlijke vraag waar energie in zit. Ook prikkelend geformuleerd. In 20-30 minuten heb je met een goed gekozen werkvorm de eerste reeks aan verrassende, praktische uitkomsten. Met elkaar bedacht.
Met prikkelende vragen en bewuste stappen werken we naar het einddoel. En die glimlach, die blijft er de hele sessie.
3. Oefeningen die je zelf kunt doen
Bij stress verschuift de activiteit in het brein: er gaat relatief minder naar de voorhersenen en meer naar gebieden die gericht zijn op overleven. Denk aan o.a. de hersenstam, het limbisch systeem (inclusief amygdala) en de grote spiergroepen. Je hartslag versnelt. Je voelt ‘m al aankomen: voor die voorhersenen blijft minder over.
- Plaats heel licht een hand op je voorhoofd, voor 30 tot 60 seconden. Diep ademen! Zo neemt de doorbloeding in de prefrontale cortex toe. Je helpt je brein daarmee langzamerhand van overlevingsstand naar creatief en oplossingsgericht denken. Ontdek hier nog meer brein oefeningen.
- Oefen met ‘Wat als…’ scenario’s. Afhankelijk van de vraag, je humeur of andere factoren kan het zomaar zijn dat vooral doemscenario’s opduiken. Niet heel bevorderlijk voor het echt vrijuit denken. Daag jezelf juist uit met verrassende invalshoeken te komen! Hier vind je inspirerende voorbeelden en alle stappen.
De trainers
Kyra van Leeuwen
Speelde als golfster op de Europese Tour. Studeerde af in organisatiesociologie. Maakte al vroeg kennis met ondernemen en het trainersvak. Fetish voor verbale en non-verbale communicatie.
Etienne Verhoeff
Sportjournalist van huis uit, met een bak aan ervaring als presentator op radio en televisie. Etienne is een echte ondernemer. Maakt ook zo’n 400 podcasts per jaar.
Kyra van Leeuwen
Co-Founder/Owner
